Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Dái”

← Sửa đổi trước

Bản mới nhất lúc 13:54, ngày 30 tháng 4 năm 2025

(Proto-Mon-Khmer) /*pləjʔ^[1]/ ("quả")^[cg1] → (Proto-Vietic) /*p-leːʔ^[2] ~ tleːʔ^[2]/ ("quả")^[cg2] → (Việt trung đại - 1651) blái → giái phần trĩu xuống ở dưới cùng của vành tai^[a]   (cũng) (cũ) giái, (Bắc Trung Bộ) trấy, (Nam Bộ) trái
dái tai

trấy tai

trái tai
(Proto-Vietic) /*k-taːlʔ^[2]/^[cg3] phần nằm dưới gốc dương vật, chứa hai tinh toàn; (nghĩa chuyển) củ hay quả con mọc cạnh củ, quả chính; (nghĩa chuyển) gia súc đực không thiến để làm giống
hòn dái

bìu dái

cà dái dê

dái khoai

dái mít

dái củ mài

chó dái

trâu dái

bò dái
(Proto-Vietic) /*jəːlʔ^[2]/^[cg4] (cũ) kiêng sợ, kính nể; (cũng) rái
khôn cho người ta , dại cho người ta thương

cha kính, mẹ dái

quen dái dạ, lạ dái áo

yêu nhau chị em gái, dái nhau chị em dâu, đánh nhau vỡ đầu anh em rể

Dái chuột túi
Dái mít

Chú thích

^ Việc biến đổi từ giái tai sang dái tai có lẽ là ảnh hưởng từ nghĩa của dái¹ phía trên.

Từ cùng gốc

^
1. - (Khmer) ផ្លែ(/phlae/)
  - (Ba Na) plei
  - (Pa Kô) culay
  - (Mảng) /pløː¹/
  - (Khơ Mú) /pleʔ/
  - (Xinh Mun) /pleː/
  - (Tà Ôi) /kalaj/
  - (Cơ Tu) /palɛː/
  - (Bru) /p(ə)laj/
^
1. - (Bắc Bộ) giái
  - (Bắc Bộ) lái
  - (Bắc Trung Bộ) trấy
  - (Mường) tlải
  - (Chứt) /pəliː³/
  - (Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)
  - (Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)
  - (Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)
  - (Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)
  - (Tày Poọng) /pleː/
  - (Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)
  - (Tày Poọng) /plae/ (Toum)
  - (Thavưng) /pʰaləː³/
^
1. - (Bắc Trung Bộ) đái, đán
  - (Mường) tảl
  - (Chứt) /kətaːl³/
  - (Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)
  - (Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)
  - (Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)
  - (Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)
  - (Thavưng) /kətaːl¹/
  - (Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)
  - (Tày Poọng) /ktaːl/
  - (Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)
^
1. - (Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)
  - (Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)
  - (Tày Poọng) /jəːl/
  - (Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

Nguồn tham khảo

^ Shorto, H. L. (2006). A Mon-Khmer comparative dictionary (P. Sidwell, Ed.). Pacific Linguistics. Australia. PDF
^ ^a ^b ^c ^d Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[5] Việc biến đổi từ giái tai sang dái tai có lẽ là ảnh hưởng từ nghĩa của dái¹ phía trên.

[2] 
(Khmer) ផ្លែ(/phlae/)

(Ba Na) plei

(Pa Kô) culay

(Mảng) /pløː¹/

(Khơ Mú) /pleʔ/

(Xinh Mun) /pleː/

(Tà Ôi) /kalaj/

(Cơ Tu) /palɛː/

(Bru) /p(ə)laj/

[3] (Khmer) ផ្លែ(/phlae/)

(Ba Na) plei

(Pa Kô) culay

(Mảng) /pløː¹/

(Khơ Mú) /pleʔ/

(Xinh Mun) /pleː/

(Tà Ôi) /kalaj/

(Cơ Tu) /palɛː/

(Bru) /p(ə)laj/

[4] (Khmer) ផ្លែ(/phlae/)

[5] (Ba Na) plei

[6] (Pa Kô) culay

[7] (Mảng) /pløː¹/

[8] (Khơ Mú) /pleʔ/

[9] (Xinh Mun) /pleː/

[10] (Tà Ôi) /kalaj/

[11] (Cơ Tu) /palɛː/

[12] (Bru) /p(ə)laj/

[4] 
(Bắc Bộ) giái

(Bắc Bộ) lái

(Bắc Trung Bộ) trấy

(Mường) tlải

(Chứt) /pəliː³/

(Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)

(Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)

(Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)

(Tày Poọng) /pleː/

(Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /plae/ (Toum)

(Thavưng) /pʰaləː³/

[14] (Bắc Bộ) giái

(Bắc Bộ) lái

(Bắc Trung Bộ) trấy

(Mường) tlải

(Chứt) /pəliː³/

(Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)

(Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)

(Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)

(Tày Poọng) /pleː/

(Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /plae/ (Toum)

(Thavưng) /pʰaləː³/

[15] (Bắc Bộ) giái

[16] (Bắc Bộ) lái

[17] (Bắc Trung Bộ) trấy

[18] (Mường) tlải

[19] (Chứt) /pəliː³/

[20] (Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)

[21] (Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)

[22] (Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)

[23] (Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)

[24] (Tày Poọng) /pleː/

[25] (Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)

[26] (Tày Poọng) /plae/ (Toum)

[27] (Thavưng) /pʰaləː³/

[6] 
(Bắc Trung Bộ) đái, đán

(Mường) tảl

(Chứt) /kətaːl³/

(Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)

(Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)

(Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)

(Thavưng) /kətaːl¹/

(Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)

(Tày Poọng) /ktaːl/

(Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)

[29] (Bắc Trung Bộ) đái, đán

(Mường) tảl

(Chứt) /kətaːl³/

(Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)

(Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)

(Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)

(Thavưng) /kətaːl¹/

(Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)

(Tày Poọng) /ktaːl/

(Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)

[30] (Bắc Trung Bộ) đái, đán

[31] (Mường) tảl

[32] (Chứt) /kətaːl³/

[33] (Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)

[34] (Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)

[35] (Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)

[36] (Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)

[37] (Thavưng) /kətaːl¹/

[38] (Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)

[39] (Tày Poọng) /ktaːl/

[40] (Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)

[7] 
(Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /jəːl/

(Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

[42] (Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /jəːl/

(Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

[43] (Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)

[44] (Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)

[45] (Tày Poọng) /jəːl/

[46] (Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

[47] (Khmer) ផ្លែ(/phlae/)

(Ba Na) plei

(Pa Kô) culay

(Mảng) /pløː¹/

(Khơ Mú) /pleʔ/

(Xinh Mun) /pleː/

(Tà Ôi) /kalaj/

(Cơ Tu) /palɛː/

(Bru) /p(ə)laj/

[48] (Khmer) ផ្លែ(/phlae/)

[49] (Ba Na) plei

[50] (Pa Kô) culay

[51] (Mảng) /pløː¹/

[52] (Khơ Mú) /pleʔ/

[53] (Xinh Mun) /pleː/

[54] (Tà Ôi) /kalaj/

[55] (Cơ Tu) /palɛː/

[56] (Bru) /p(ə)laj/

[57] (Bắc Bộ) giái

(Bắc Bộ) lái

(Bắc Trung Bộ) trấy

(Mường) tlải

(Chứt) /pəliː³/

(Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)

(Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)

(Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)

(Tày Poọng) /pleː/

(Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /plae/ (Toum)

(Thavưng) /pʰaləː³/

[58] (Bắc Bộ) giái

[59] (Bắc Bộ) lái

[60] (Bắc Trung Bộ) trấy

[61] (Mường) tlải

[62] (Chứt) /pəliː³/

[63] (Thổ) /pleː³/ (Cuối Chăm)

[64] (Thổ) /ʈeː³/ (Làng Lỡ)

[65] (Maleng) /pəleː³/ (Khả Phong)

[66] (Maleng) /plɪːʔ/ (Bro)

[67] (Tày Poọng) /pleː/

[68] (Tày Poọng) /plaɛ/ (Ly Hà)

[69] (Tày Poọng) /plae/ (Toum)

[70] (Thavưng) /pʰaləː³/

[71] (Bắc Trung Bộ) đái, đán

(Mường) tảl

(Chứt) /kətaːl³/

(Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)

(Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)

(Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)

(Thavưng) /kətaːl¹/

(Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)

(Tày Poọng) /ktaːl/

(Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)

[72] (Bắc Trung Bộ) đái, đán

[73] (Mường) tảl

[74] (Chứt) /kətaːl³/

[75] (Chứt) /atæːlʔ/ (Arem)

[76] (Maleng) /ktaːlʔ/ (Bro)

[77] (Thổ) /taːl³/ (Cuối Chăm)

[78] (Thổ) /taːn³/ (Làng Lỡ)

[79] (Thavưng) /kətaːl¹/

[80] (Thavưng) /kataːn³/ (Phon Soung)

[81] (Tày Poọng) /ktaːl/

[82] (Tày Poọng) /taːn/ (Ly Hà, Toum)

[83] (Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /jəːl/

(Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

[84] (Thổ) /nəːl⁴/ (Cuối Chăm)

[85] (Thổ) /nəːn⁴/ (Làng Lỡ)

[86] (Tày Poọng) /jəːl/

[87] (Tày Poọng) /jəːn/ (Ly Hà)

[ref-sho2006-1] Shorto, H. L. (2006). A Mon-Khmer comparative dictionary (P. Sidwell, Ed.). Pacific Linguistics. Australia. PDF

[ref-fer2007-3] Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[1]

[cg1]

[2]

[cg2]

[a]

[cg3]

[cg4]

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
-# {{w|proto-Vietic|/*k-taːlʔ{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|btb|đái, đán}}|{{w|muong|tảl}}|{{w|Chứt|/kətaːl³/}}|{{w|Chứt|/atæːlʔ/}} (Arem)|{{w|Maleng|/ktaːlʔ/}} (Bro)|{{w|Tho|/taːl³/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/taːn³/}} (Làng Lỡ)|{{w|Thavung|/kətaːl¹/}}|{{w|Thavung|/kataːn³/}} (Phon Soung)|{{w|Pong|/ktaːl/}}|{{w|Pong|/taːn/}} (Ly Hà, Toum)}}}} phần nằm dưới gốc dương vật, chứa hai tinh toàn; {{chuyển}} củ hay quả con mọc cạnh củ, quả chính; {{chuyển}} gia súc đực không thiến để làm giống
+# {{etym|Proto-Mon-Khmer|/*pləjʔ{{ref|sho2006}}/|quả|entry=1}}{{cog|{{list|{{w|Khmer|{{rubyM|ផ្លែ|/phlae/}}}}|{{w|Bahnar|plei}}|{{w|Pacoh|culay}}|{{w|Mang|/pløː¹/}}|{{w|Khmu|/pleʔ/}}|{{w|Khsing-Mul|/pleː/}}|{{w|Ta'Oi|/kalaj/}}|{{w|Katu|/palɛː/}}|{{w|Bru|/p(ə)laj/}}}}}} → {{etym|Proto-Vietic|/*p-leːʔ{{ref|fer2007}} ~ tleːʔ{{ref|fer2007}}/|quả}}{{cog|{{list|{{w|bb|giái}}|{{w|bb|lái}}|{{w|btb|trấy}}|{{w|Muong|tlải}}|{{w|Chứt|/pəliː³/}}|{{w|Tho|/pleː³/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/ʈeː³/}} (Làng Lỡ)|{{w|Maleng|/pəleː³/}} (Khả Phong)|{{w|Maleng|/plɪːʔ/}} (Bro)|{{w|Pong|/pleː/}}|{{w|Pong|/plaɛ/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/plae/}} (Toum)|{{w|Thavung|/pʰaləː³/}}}}}} → {{etym|{{việt|1651}}|blái|}} → {{etym||giái|}} phần trĩu xuống ở dưới cùng của vành tai{{note|Việc biến đổi từ '''giái tai''' sang '''dái tai''' có lẽ là ảnh hưởng từ nghĩa của '''dái¹''' phía trên.}}; {{cũng|{{cũ}} giái|{{pn|btb}} trấy|{{pn|nb}} trái}}
+#: '''dái''' [[tai]]
+#: trấy [[tai]]
+#: [[trái]] [[tai]]
+# {{etym|proto-Vietic|/*k-taːlʔ{{ref|fer2007}}/||entry=2}}{{cog|{{list|{{w|btb|đái, đán}}|{{w|muong|tảl}}|{{w|Chứt|/kətaːl³/}}|{{w|Chứt|/atæːlʔ/}} (Arem)|{{w|Maleng|/ktaːlʔ/}} (Bro)|{{w|Tho|/taːl³/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/taːn³/}} (Làng Lỡ)|{{w|Thavung|/kətaːl¹/}}|{{w|Thavung|/kataːn³/}} (Phon Soung)|{{w|Pong|/ktaːl/}}|{{w|Pong|/taːn/}} (Ly Hà, Toum)}}}} phần nằm dưới gốc dương vật, chứa hai tinh toàn; {{chuyển}} củ hay quả con mọc cạnh củ, quả chính; {{chuyển}} gia súc đực không thiến để làm giống
 #: hòn '''dái'''
 #: bìu '''dái'''
@@ Dòng 9: / Dòng 13: @@
 #: [[trâu]] '''dái'''
 #: [[bò]] '''dái'''
-# {{w|Proto-Mon-Khmer|/*pləjʔ{{ref|sho2006}}/|quả}}{{cog|{{list|{{w|Khmer|{{rubyM|ផ្លែ|/phlae/}}}}|{{w|Bahnar|plei}}|{{w|Pacoh|culay}}|{{w|Mang|/pløː¹/}}|{{w|Khmu|/pleʔ/}}|{{w|Khsing-Mul|/pleː/}}|{{w|Ta'Oi|/kalaj/}}|{{w|Katu|/palɛː/}}|{{w|Bru|/p(ə)laj/}}}}}} → {{w|Proto-Vietic|/*p-leːʔ{{ref|fer2007}} ~ tleːʔ{{ref|fer2007}}/|quả}}{{cog|{{list|{{w|bb|giái}}|{{w|bb|lái}}|{{w|btb|trấy}}|{{w|Muong|tlải}}|{{w|Chứt|/pəliː³/}}|{{w|Tho|/pleː³/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/ʈeː³/}} (Làng Lỡ)|{{w|Maleng|/pəleː³/}} (Khả Phong)|{{w|Maleng|/plɪːʔ/}} (Bro)|{{w|Pong|/pleː/}}|{{w|Pong|/plaɛ/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/plae/}} (Toum)|{{w|Thavung|/pʰaləː³/}}}}}} → {{w||[[trái]]|}} → {{w||giái|}} phần trĩu xuống ở dưới cùng của vành tai{{note|Việc biến đổi từ '''giái tai''' sang '''dái tai''' có lẽ là ảnh hưởng từ nghĩa của '''dái¹''' phía trên.}}; {{cũng|{{cũ}} giái|{{pn|btb}} trấy|{{pn|nb}} trái}}
+# {{etym|proto-vietic|/*jəːlʔ{{ref|fer2007}}/||entry=3}}{{cog|{{list|{{w|Tho|/nəːl⁴/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/nəːn⁴/}} (Làng Lỡ)|{{w|Pong|/jəːl/}}|{{w|Pong|/jəːn/}} (Ly Hà)}}}} {{cũ}} kiêng sợ, kính nể; {{cũng|[[rái]]}}
-#: '''dái''' [[tai]]
-#: trấy [[tai]]
-#: [[trái]] [[tai]]
-# {{w|proto-vietic|/*jəːlʔ{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|Tho|/nəːl⁴/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/nəːn⁴/}} (Làng Lỡ)|{{w|Pong|/jəːl/}}|{{w|Pong|/jəːn/}} (Ly Hà)}}}} {{cũ}} kiêng sợ, kính nể; {{cũng|[[rái]]}}
 #: [[khôn]] [[cho]] [[người]] [[ta]] , [[dại]] [[cho]] [[người]] [[ta]] thương
 #: cha kính, [[mẹ]] '''dái'''