Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Sắt”

← Sửa đổi trước

Bản mới nhất lúc 22:54, ngày 1 tháng 5 năm 2025

(Hán thượng cổ) 鐵(thiết) /*l̥ˤik/^[a] &nbsp → (Proto-Vietic) /*k-rac^[1]/^[cg1] kim loại có kí hiệu Fe, số nguyên tử 26, màu xám, là thành phần chính trong gang và thép; (nghĩa chuyển) cứng rắn, không dễ lay chuyển
rèn sắt

có công mài sắt có ngày nên kim

kỉ luật sắt

lòng dạ sắt đá

Chú thích

^ Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của sắt bằng chữ () 可(khả)列(liệt) /k-ljet/, hoặc () 列(liệt) /ljet/, hoặc () 栗(lật) /lit/.

Từ cùng gốc

^
1. - (Mường) khách
  - (Chứt) /kʰlat⁷/
  - (Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)
  - (Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)
  - (Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)
  - (Tày Poọng) /kʰlɛk/
  - (Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)
  - (Tày Poọng) /lac/ (Toum)

Nguồn tham khảo

^ Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[1] Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của sắt bằng chữ () 可(khả)列(liệt) /k-ljet/, hoặc () 列(liệt) /ljet/, hoặc () 栗(lật) /lit/.

[3] 
(Mường) khách

(Chứt) /kʰlat⁷/

(Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)

(Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /kʰlɛk/

(Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /lac/ (Toum)

[3] (Mường) khách

(Chứt) /kʰlat⁷/

(Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)

(Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /kʰlɛk/

(Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /lac/ (Toum)

[4] (Mường) khách

[5] (Chứt) /kʰlat⁷/

[6] (Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)

[7] (Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)

[8] (Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)

[9] (Tày Poọng) /kʰlɛk/

[10] (Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)

[11] (Tày Poọng) /lac/ (Toum)

[12] (Mường) khách

(Chứt) /kʰlat⁷/

(Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)

(Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)

(Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)

(Tày Poọng) /kʰlɛk/

(Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /lac/ (Toum)

[13] (Mường) khách

[14] (Chứt) /kʰlat⁷/

[15] (Chứt) /ʃat⁷/ (Sách)

[16] (Thổ) /kʰrat⁷/ (Cuối Chăm)

[17] (Thổ) /ʂat⁷/ (Làng Lỡ)

[18] (Tày Poọng) /kʰlɛk/

[19] (Tày Poọng) /lac/ (Ly Hà)

[20] (Tày Poọng) /lac/ (Toum)

[ref-fer2007-2] Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[a]

[1]

[cg1]

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
-# {{w|Hán cổ|{{ruby|鐵|thiết}} {{nb|/*l̥ˤik/}}|}} → {{w|Proto-Vietic|/*k-rac/}}{{cog|{{list|{{w|Muong|khách}}|{{w|Chut|/kʰlat⁷/}}|{{w|Chứt|/ʃat⁷/}} (Sách)|{{w|Tho|/kʰrat⁷/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/ʂat⁷/}} (Làng Lỡ)|{{w|Pong|/kʰlɛk/}}|{{w|Pong|/lac/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/lac/}} (Toum)}}}}{{phật|sắt|{{ruby|可列|khả liệt}} {{nb|/kliet/}}}} kim loại màu xám, là thành phần chính trong gang và thép; {{chuyển}} cứng rắn, không dễ lay chuyển
+# {{etym|Hán cổ|{{ruby|鐵|thiết}} {{nb|/*l̥ˤik/}}|}}{{nombook|phật|{{textimg|phật|sắt1}} {{ruby|可列|khả liệt}} {{nb|/k-ljet/}}, hoặc {{textimg|phật|sắt2}} {{ruby|列|liệt}} {{nb|/ljet/}}, hoặc {{textimg|phật|sắt3}} {{ruby|栗|lật}} {{nb|/lit/}}}} → {{etym|Proto-Vietic|/*k-rac{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|Muong|khách}}|{{w|Chut|/kʰlat⁷/}}|{{w|Chứt|/ʃat⁷/}} (Sách)|{{w|Tho|/kʰrat⁷/}} (Cuối Chăm)|{{w|Tho|/ʂat⁷/}} (Làng Lỡ)|{{w|Pong|/kʰlɛk/}}|{{w|Pong|/lac/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/lac/}} (Toum)}}}} kim loại có kí hiệu Fe, số nguyên tử 26, màu xám, là thành phần chính trong gang và thép; {{chuyển}} cứng rắn, không dễ lay chuyển
-#: rèn '''sắt'''
+#: [[rèn]] '''sắt'''
-#: có công mài '''sắt''' có [[ngày]] nên [[kim]]
+#: [[có]] [[công]] mài '''sắt''' [[có]] [[ngày]] nên [[kim]]
 #: kỉ luật '''sắt'''
-#: [[lòng]] [[dạ]] '''sắt''' đá
+#: [[lòng]] [[dạ]] '''sắt''' [[đá]]
 {{gal|1|Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|Sắt tinh chế}}
 {{notes}}
 {{cogs}}
+{{refs}}