Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Lửa”

← Sửa đổi trước

Bản mới nhất lúc 14:06, ngày 29 tháng 4 năm 2025

(Proto-Mon-Khmer) /*slaas^[1] ~ *slaʔ^[1]/^[cg1] → (Proto-Vietic) /*-laːs^[2]/^[cg2]^[a] &nbsp nhiệt và ánh sáng phát sinh đồng thời từ vật đang cháy; (nghĩa chuyển) trạng thái tinh thần, tình cảm sôi sục, mạnh mẽ.
bếp lửa

lửa gần rơm lâu ngày cũng bén

lửa tình

Sự đời đã tắt lửa lòng
Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi

Chú thích

^ Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của lửa bằng chữ () 阿(a)吕(lã) /ʔɑ lɨʌ^X/, hoặc () 焒(lã)[?][?] /lɨʌ^X/ (火(hỏa) + 吕(lã)).

Từ cùng gốc

^
1. - (Pa Kô) layh
  - (Cơ Tu) /halaːk/
  - (Ba Na) pla
  - (Hà Lăng) pla
  - (Giẻ) /plaː ʔuːɲ/
  - (Xơ Đăng) /pla ʔɔn/
  - (Stiêng) /plaː uːiɲ/
  - (Triêng) /plaː ʔuːɲ/
  - (Bru) /phalaː ʔuːjh/
  - (Praok) /la/ ("cháy")
  - (Praok) /rəlar/ ("đốt")
  - (Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/
^
1. - (Bắc Trung Bộ) lả, lỏ
  - (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)
  - (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

Nguồn tham khảo

^ ^a ^b Shorto, H. L. (2006). A Mon-Khmer comparative dictionary (P. Sidwell, Ed.). Pacific Linguistics. Australia. PDF
^ Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[5] Cuốn Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (trước thế kỉ XII) ghi âm nôm của lửa bằng chữ () 阿(a)吕(lã) /ʔɑ lɨʌ^X/, hoặc () 焒(lã)[?][?] /lɨʌ^X/ (火(hỏa) + 吕(lã)).

[2] 
(Pa Kô) layh

(Cơ Tu) /halaːk/

(Ba Na) pla

(Hà Lăng) pla

(Giẻ) /plaː ʔuːɲ/

(Xơ Đăng) /pla ʔɔn/

(Stiêng) /plaː uːiɲ/

(Triêng) /plaː ʔuːɲ/

(Bru) /phalaː ʔuːjh/

(Praok) /la/ ("cháy")

(Praok) /rəlar/ ("đốt")

(Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/

[3] (Pa Kô) layh

(Cơ Tu) /halaːk/

(Ba Na) pla

(Hà Lăng) pla

(Giẻ) /plaː ʔuːɲ/

(Xơ Đăng) /pla ʔɔn/

(Stiêng) /plaː uːiɲ/

(Triêng) /plaː ʔuːɲ/

(Bru) /phalaː ʔuːjh/

(Praok) /la/ ("cháy")

(Praok) /rəlar/ ("đốt")

(Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/

[4] (Pa Kô) layh

[5] (Cơ Tu) /halaːk/

[6] (Ba Na) pla

[7] (Hà Lăng) pla

[8] (Giẻ) /plaː ʔuːɲ/

[9] (Xơ Đăng) /pla ʔɔn/

[10] (Stiêng) /plaː uːiɲ/

[11] (Triêng) /plaː ʔuːɲ/

[12] (Bru) /phalaː ʔuːjh/

[13] (Praok) /la/ ("cháy")

[14] (Praok) /rəlar/ ("đốt")

[15] (Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/

[4] 
(Bắc Trung Bộ) lả, lỏ

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

[17] (Bắc Trung Bộ) lả, lỏ

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

[18] (Bắc Trung Bộ) lả, lỏ

[19] (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)

[20] (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

[21] (Pa Kô) layh

(Cơ Tu) /halaːk/

(Ba Na) pla

(Hà Lăng) pla

(Giẻ) /plaː ʔuːɲ/

(Xơ Đăng) /pla ʔɔn/

(Stiêng) /plaː uːiɲ/

(Triêng) /plaː ʔuːɲ/

(Bru) /phalaː ʔuːjh/

(Praok) /la/ ("cháy")

(Praok) /rəlar/ ("đốt")

(Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/

[22] (Pa Kô) layh

[23] (Cơ Tu) /halaːk/

[24] (Ba Na) pla

[25] (Hà Lăng) pla

[26] (Giẻ) /plaː ʔuːɲ/

[27] (Xơ Đăng) /pla ʔɔn/

[28] (Stiêng) /plaː uːiɲ/

[29] (Triêng) /plaː ʔuːɲ/

[30] (Bru) /phalaː ʔuːjh/

[31] (Praok) /la/ ("cháy")

[32] (Praok) /rəlar/ ("đốt")

[33] (Kammu-Yuan) /pərlɯ̀a/

[34] (Bắc Trung Bộ) lả, lỏ

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)

(Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

[35] (Bắc Trung Bộ) lả, lỏ

[36] (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Ly Hà)

[37] (Tày Poọng) /kʰlaː/ (Toum)

[ref-sho2006-1] Shorto, H. L. (2006). A Mon-Khmer comparative dictionary (P. Sidwell, Ed.). Pacific Linguistics. Australia. PDF

[ref-fer2007-3] Ferlus, M. (2007). Lexique de racines Proto Viet-Muong (Proto Vietic Lexicon) [Bản thảo không được công bố]. Mon-Khmer Etymological Database.

[1]

[cg1]

[2]

[cg2]

[a]

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
-# {{etym|proto-mon-khmer|/*slaas{{ref|sho2006}} ~ *slaʔ{{ref|sho2006}}/|}}{{cog|{{list|{{w|Pacoh|layh}}|{{w|Katu|/halaːk/}}}}}} → {{etym|Proto-Vietic|/*-laːs{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|btb|lả, lỏ}}|{{w|Pong|/kʰlaː/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/kʰlaː/}} (Toum)}}}}{{nombook|phật|{{textimg|phật|lửa1}} {{ruby|阿吕|a lã}} {{nb|/ʔɑ lɨʌ{{s|X}}/}}, hoặc {{textimg|phật|lửa2}} {{rubyN|焒|lã}} {{nb|/lɨʌ{{s|X}}/}} {{ruby|(火 + 吕)|hỏa lã}}}} nhiệt và ánh sáng phát sinh đồng thời từ vật đang cháy; {{chuyển}} trạng thái tinh thần, tình cảm sôi sục, mạnh mẽ.
+# {{etym|proto-mon-khmer|/*slaas{{ref|sho2006}} ~ *slaʔ{{ref|sho2006}}/|}}{{cog|{{list|{{w|Pacoh|layh}}|{{w|Katu|/halaːk/}}|{{w|Bahnar|pla}}|{{w|Halang|pla}}|{{w|Jeh|/plaː ʔuːɲ/}}|{{w|Sedang|/pla ʔɔn/}}|{{w|Stieng|/plaː uːiɲ/}}|{{w|Tarieng|/plaː ʔuːɲ/}}|{{w|Bru|/phalaː ʔuːjh/}}|{{w|Praok|/la/|cháy}}|{{w|Praok|/rəlar/|đốt}}|{{w|Kammu-Yuan|/pərlɯ̀a/}}}}}} → {{etym|Proto-Vietic|/*-laːs{{ref|fer2007}}/|}}{{cog|{{list|{{w|btb|lả, lỏ}}|{{w|Pong|/kʰlaː/}} (Ly Hà)|{{w|Pong|/kʰlaː/}} (Toum)}}}}{{nombook|phật|{{textimg|phật|lửa1}} {{ruby|阿吕|a lã}} {{nb|/ʔɑ lɨʌ{{s|X}}/}}, hoặc {{textimg|phật|lửa2}} {{rubyN|焒|lã}} {{nb|/lɨʌ{{s|X}}/}} {{ruby|(火 + 吕)|hỏa lã}}}} nhiệt và ánh sáng phát sinh đồng thời từ vật đang cháy; {{chuyển}} trạng thái tinh thần, tình cảm sôi sục, mạnh mẽ.
 #: bếp '''lửa'''
 #: '''lửa''' [[gần]] rơm lâu [[ngày]] [[cũng]] bén